Sağlığınız için güneşten faydalanmanın ana prensipleri
Bir önceki iki blog yazımda anlattığım bilgileri özetlemem gerekirse, güneşten bilinçli biçimde yararlanmak için dikkat edilmesi gereken başlıca prensipleri şu şekilde sıralayabilirim.
Güneş ışınlarının açısı mevsime, saate ve dünya üzerinde bulunduğunuz konuma göre değişir. Bu nedenle güneşle kurduğumuz ilişkiyi yaşadığımız bölgeye, mevsime ve bedenimizin ihtiyaçlarına göre düzenlememiz gerekir.
En Doğru Güneşe Çıkma Saatleri
Güneşlenme Saati Mevsime ve Konuma Göre Değişir
Sağlık için güneşlenme zamanı, UVB ışınlarının dünya yüzeyine daha dik ulaştığı saat aralığıdır. Türkiye’de temmuz ve ağustos aylarında bu zaman genel olarak 10.00–15.00 saatleri arasına denk gelebilir. Ancak güneş ışınlarının açısı mevsime, saate ve bulunduğunuz coğrafi konuma göre değişir.
Güneş Işınlarının Açısını Dikkate Alın
Bu yaklaşımda D vitamini sentezi için güneş ışınlarının yaklaşık 50–90 derecelik bir açıyla ulaşması gerektiği kabul edilir. Güneş ufka yaklaştıkça UVB ışınları azalabilir; buna karşılık UVA maruziyeti devam edebilir.
Kısa Süreli ve Ölçülü Güneşlenin
Aktarılan araştırmalara göre güneşli bir havada, öğle saatleri çevresinde, bedenin mümkün olduğunca geniş bir bölümünü açıkta bırakarak haftada üç veya dört kez kısa süreli güneşlenmek, cildin doğal D vitamini üretimini destekleyebilir.
Cildinizin Tepkisini İzleyin
Eski kaynaklarda kısa süreli güneşlenme için yaklaşık 10–20 dakikalık aralıklardan söz edilir. Ancak cilt tipi, mevsim ve yaşanılan bölge bu süreyi önemli ölçüde değiştirebilir. Ciltte yanma, kızarma veya hassasiyet başlamadan güneşten çekilmek önemlidir.
Güneşlenme Sonrası Cilt Bakımı
Yazının dayandığı geleneksel yaklaşımda, güneşlenme sonrasında cildin doğal dengesini korumak amacıyla çok sıcak suyla yıkanmamak, sert kese yapmamak ve güneş gören bölgelerde yoğun sabun kullanmamak önerilmektedir.
Bu uygulamanın temel amacı cildi tahriş etmemek, güneş sonrasında oluşabilecek kuruluğu azaltmak ve cildin doğal yağ tabakasını korumaktır. Ilık veya serin suyla nazikçe duş almak daha konforlu olabilir.
Aşırı Bronzlaşmaktan Kaçının
Cilt pigmentleri koyulaştıkça UVB ışınlarının cildin alt tabakalarına ulaşma biçimi değişebilir. Bununla birlikte bronzlaşma, cildin güneş ışınlarına verdiği bir savunma tepkisidir. Bu nedenle sağlıklı güneşlenmenin amacı olabildiğince koyu bronzlaşmak olmamalıdır.
Yaş ve Beden Yapısını Dikkate Alın
İleri yaş, koyu veya bronzlaşmış ten ve bedendeki yağ oranı D vitamini düzeylerini etkileyebilir. Ancak güneşte kalma süresini uzatmadan önce kişinin cilt tipi, sağlık durumu ve D vitamini düzeyi birlikte değerlendirilmelidir.
Güneşte Daha Uzun Süre Kalacaksanız
Günün geri kalanında güneşte kalmaya devam edecekseniz cildinizi mutlaka koruyun. Şapka, gölge, uygun giysiler ve UVA ile UVB ışınlarına karşı koruma sağlayan geniş spektrumlu ürünlerden yararlanın.
Tamanu, susam, Hindistan cevizi ve avokado gibi bitkisel yağlar Ayurvedik ve geleneksel cilt bakımında nemlendirici ve besleyici özellikleri nedeniyle kullanılır. Bu yağlar cilt bakımını destekleyebilir; ancak uzun süreli ve yoğun güneş maruziyetinde tek başına yeterli koruma sağladıkları varsayılmamalıdır.
Güneş Koruyucu ve Hücre Yenileyici Doğal Krem Tarifi
Bu geleneksel bakım kremi; kuruluk nedeniyle pul pul olmuş cildin nem dengesini desteklemek amacıyla hazırlanır. Susam yağının doğal bileşenlerinden biri olan sesamol de formülün dikkat çeken unsurlarındandır.
İçindekiler
- 20 ml Hindistan cevizi sabit yağı
- 20 ml tamanu sabit yağı
- 20 ml susam sabit yağı
- 20 ml shea sabit yağı
- 5 gram balmumu
Hazırlanışı
Balmumunu benmari usulü eritin. Balmumu henüz sıcakken diğer sabit yağları ekleyerek homojen bir karışım elde edene kadar karıştırın.
Kaynak tarifte, hazırlanan karışıma isteğe bağlı olarak 5 gram çinko oksit eklenebileceği belirtilmektedir. Karışım soğuduktan sonra temiz ve kapaklı bir cam kavanozda saklanabilir.
Bu tarif Ecz. Sinem Us Tokoğlu’nun “Organik Eczanemin Aroma Kokulu Bahçesi” adlı kitabından alınmıştır.
Ayurvedik Güneş Yağı Tarifi
Geleneksel ve Ayurvedik cilt bakımında havuç özü, buğday özü, ahududu, Hindistan cevizi, yer fıstığı, susam, tamanu ve avokado gibi çeşitli bitkisel yağlardan yararlanılır.
Aşağıdaki formülü evde hazırlayabilir ve özellikle güneşli mevsimlerde cildin nemini ve bakımını destekleyen bir vücut yağı olarak kullanabilirsiniz.
İçindekiler
- ½ çay bardağı avokado yağı
- ¼ çay bardağı susam yağı
- ¼ çay bardağı tamanu yağı
- 2 tatlı kaşığı havuç özü yağı
- 2 tatlı kaşığı ahududu yağı
- ½ tatlı kaşığı ıtır veya lavanta saf uçucu yağı
- 5–10 gram çinko oksit, isteğe bağlı
Hazırlanışı
Avokado, susam ve tamanu yağlarını küçük ve temiz bir cam şişenin içinde karıştırın. Ardından havuç özü ve ahududu yağını ekleyerek şişeyi yeniden çalkalayın.
Hoş bir koku vermek için ıtır veya lavanta saf uçucu yağlarından birini tercih edebilirsiniz. Uçucu yağlar yalnızca aroma amacıyla önerilmiştir; formüle eklenmeleri zorunlu değildir.
Kaynak formülde isteğe bağlı olarak 5–10 gram çinko oksit eklenebileceği belirtilmektedir. Hazırladığınız şişeyi ışık görmeyen, serin bir dolapta saklayın.
Kullanım Hakkında Bilgilendirme
Buradaki tarifler geleneksel ve Ayurvedik cilt bakımı yaklaşımını yansıtmaktadır. Evde hazırlanan ürünlerin ölçülmüş bir SPF değeri veya standartlaştırılmış UVA ve UVB koruma düzeyi bulunmaz.
Bu nedenle uzun süreli ve yoğun güneş maruziyetinde tarifleri tek başına güneş koruyucu yerine kullanmamak; gölge, şapka, koruyucu giysi ve test edilmiş geniş spektrumlu ürünlerle korumayı tamamlamak daha uygundur. Uçucu yağları kullanmadan önce küçük bir cilt alanında hassasiyet testi yapın.
Güneşle Bilinçli ve Dengeli Bir İlişki Kurun
Güneşten yararlanırken mevsimi, yaşadığınız coğrafyayı, cilt tipinizi ve güneşte kaldığınız süreyi dikkate alın. Ayurvedik bakım yağlarından yararlanırken ölçüyü koruyun ve cildinizin verdiği yanıtı dikkatle gözlemleyin.
Kaynakça
- The UV Advantage — Michael F. Holick & Mark Jenkins
- Access to Health — Rebecca J. Donatella
- Dr. Joseph Mercola araştırma ve değerlendirmeleri
- Enchanting Beauty — Dr. Manisha Kshirsagar & Megan M. Murphy
- Özel notlar — Prof. Dr. Ahmet Aydın
Ebru Şinik
Wellbeing & Ayurveda Uzmanı, Bütünsel Sağlık Yazarı